Bummel dör Bremen
Deel 1: Moin, Binnenstadt!

vun Meike Balzer-Fraun

Moin!
Düt is en Inladen to en heel persöönlich Stadtspazeergang in Bremen. Op Platt.

Bi Bremer Schietwedder kannst dat ok op't Sofa lesen un di 'n Barg Biller in't Internet ankieken.

Allens, wat sik to dat Thema in 75 Johren in mien'n Kopp un in't Bökerschapp so ansammelt hett, heff ik 'n beten oprüümt, pröövt, opfrischt, tohoopstellt un plattmaakt.

In Bremen smuust de Leckersnuten
bi Brunen Kohl un Bremer Kluten.
Wien gifft't in'n Keller,
Labskaus op'n Teller.
Uns Beer suupt wi binnen un buten.

Dor kannst hier wat över lesen:

Nu staht wi hier also merrn in de Ooltstadt vun Bremen oppen Markt. Fangt wi mal mit 'n lütten Överblick an.

"Ischa Freimaak!" Foto SLPix

Binnenstadt, Markt

Bi den Bo vun den eersten Doom hefft se den Marktplatz anleggt. He weer un is dat Hart un de Wahnstuuv vun de Stadt.

An'n 16.10.1035 verlehnt de Kaiser de ‚Johrmarkt-Gerechtigkeit' an den Erzbischop vun Bremen. Eerst en Worenmarkt, denn mehr un mehr Vergnögen. 2026 warrt de 991. Freemarkt fiert. In de ‚föffte Johrstiet' heet dat denn "Ischa Freimaak!" Fiert warrt nu op de Börgerweid; op den Markt gifft dat den ‚Lütten Freemaak'. Later in't Johr en Deel vun den groten Wiehnachtsmarkt anne Schlachte, oppen Domshof, Marktplatz un annerwegens.

Hanseatenkrüüz

Dat rode Krüüz merrn op den Platz hett de Hanse woll 1863 stift to'n Andenken an de hanseaatsche Legion, de vun 1813 bet 1815 gegen Napoleon kämpt hett. En Teken för Freeheit.

In'n Norden vun'n Markt seht ji dat Raathuus un den Roland, un wenn wi uns nu suutje na rechts ümdreiht, denn kriggt wi eerst mal veel vun den wichtigen Bowarken to sehn. To höörn gifft dat denn ünnerwegens mehr to de wichtigsten.

Raathuus, Roland

Dat Raathuus, heel links de Roland. Över beid höört wi later mehr. Bild: SLPix

St. Petri Doom

Petrus sien Slötel in dat Bremer Stadtwappen is de Slötel to de Welt. Mennig Hamborgers höört dat nich so geern: „Hamburg is dat Door to de Welt, man Bremen hett den Slötel dorto.“ Tominnst in't Wappen.

Huus för de Börgerschop

Dat steiht hier siet 1966. De dörchsichtige transparente Fassaad schall för de Werten vun de Demokratie stahn. Dörch de Finster köönt de Afornten nakuntrulleren, wat in't Raathuus passeert. De Gevels spegelt dat Utsehn vun de olen Hüüs wedder.

Is to höpen, dat de Politik wirklich jümmers so transparent is! Foto StephanieAlbert

Bremer Loch

Dat is de Spoorpott vun de "Wilhelm-Kaisen-Bürgerhilfe" un stickt ünner en Gullydeckel. Smittst Geld in den Slitt, kannst de Muuskanten ehr Stimmen hören. Üm un bi 20.000 Euro kaamt so jeedeen Johr tosamen. Dormit warrt Minschen ünnerstütt, de dat nödig hefft.

De Wilhelm-Kaisen-Bürgerhilfe dankt! Foto: Z1

Boomwullböörs

De Hermes-Figur in'n Ingang stunn fröher mal op't Dack vun de Böörs, bet Steen runnerfullen un en Koopmann doot bleev. Hermes is bekanntlich de Gott vun de Kooplüüd un (ähem!) Deven. De dode Koopmann hett dat Vertruun in de Gottheit apensichtlich erschüttert: De Gevel worr sofoort afreten, un över Ümweeg funn de Hermes sien nie'en Platz hier.

Böttcherstraat. Foto PeterHauschild

Ingang to de Böttcherstraat / Balge

En Siedenarm vun de Werser, de Balge, flütt dunnemals dörch de Ooltstadt. De Hannelsscheep kunnen so direktemang den Markt anstüern. Ok de Schnoor weer to de Tiet en Havenviddel. Gröttere Scheep un Slick in de Balge bröchen de Kooplüüd in't Middelöller dorto, de Schlachte fast to maken un dor ehr Hannels- un Lagerhüüs to boen.

Schütting

Düt is de Hannelskamer mit dat Bremer Motto: "Buten un binnen — Wagen un Winnen". An de Fassaad de Wapen vun de Hansestäder Hamborg un Lübeck un de Hansekontoren to Bergen, Brügge, London un Nowgorod. Vun 1679 an geev dat hier en Kaffeehuus. Nu is dor wedder en Spieslokal.

Stadtwaag

Glieks ümme Eck inne Langenstraaten. (Hier weer ok dat Kontor, wo Ottjen Alldag, Georg Drostes Romanfigur, sien Lehr maakt hett.) Achter de oorole Weserrenaissance-Fassad stickt nu en nagelnie Kulturhuus un de ‚Made-in-Bremen-Store' för Souvenirs.

Gevelhüüs an de Noordwestsiet...

...ut dat 16. un 17. Johrhunnert, in'n Tweten Weltkrieg to Schannen maakt un in't 20. Johrhunnert wedder opboot. Nu staht se ok ünner Denkmalschuul. Delen vun de Hüüs sünd noch original.

Ole Gevelhüüs, deelwies wedder opbuut: Foto: Medienservice

Nu sünd wi eenmal rüm! Links vun't Raathuus is de Liebfrauenkarkhoff, en Platz, den de Bremer geern besöcht. De Blomenmarkt hett en lange Traditschoon und freten un supen geiht jümmers. De Touristen kaamt meist to de Stadtmuuskanten, de sik hier an de linke Raathuussiet strakeln laat.

Liebfrauenkark un Karkhoff

De tweetöllste Kark na den Doom hett ok moderne Glanzlichter: De Finster sünd weltwiet de eersten afstrakten Karkenfinster. Alfred Manessier hett se vun 1964 bet 1979 ut 17000 mundblasen Glöös tohoopstellt. En wunnerbor Ruum för en Momang vun Stillnis un Freden.

Liebfrauenkark. Bild Ulamm/wikimedia commons

Ratskeller

Buten un ünnen kannst düütschen Wien drinken. Sommers koolt un winters hitt. Dat is de afslute Hit oppen Wiehnachtsmarkt.

Stockhinger

"Eine vom Rost, bitte!" So'n Braatwuss mit veel Semp un en frisch Rundstück oppen Porzellantöller serveert, höört egentlich dorto, wenn so'n echten Bremer ‚inne Stadt' to doon hett. Aver Touristen seggt ok nich ‚Nee!'

Hachez

Jümmers wedder allerbest Schokolaad. Warrt nu allerdings in Polen produzeert. Wat richtig schaad is!
Babbelers un Bremer Kluten gifft dat in dat smucke ole Koopmannshuus ok. Kieken un Köpen lohnt sik.

Lecker! Bremer Kluten. Bild Reise Reise/wikimedia commons

So üm un bi 500 m na links, an Karstadt vörbi, geiht dat na den Ansgariikarkhoff. Veel Bremer weet dor nix över, för Touristen is dat 'n beten ‚weit ab vom Schuss', man ik will tominnst wat dorvun vertellen.

Ansgariikarkhoff

De Toorn vun de Ansgariikark weer de hööchst in Bremen. För Carl Friedrich Gauß (1777-1855) weer dat en wichtig Punkt för sien Landmeten. En Platt in'n Bodden wiest dorop hen.
Vun de Toorn hefft se in de olen Tieden faken Salutschööt afgeven. Dorüm harr he dicke Reten un müss mit Stahlbänner tohoopholen warrn. As se in'n Krieg dat Rebeet mit Bommen besmeten, hett de Toorn twoors nix afkregen, man vun wegen de Reten is he ümfullen un hett de Kark ünner sik begraven.

De Boddenplatt bi de ehmalige Ansgariikark. Bild: Jürgen Howaldt/wikimedia commons

Steel

De Steel schall dat Andenken an den hilligen Ansgar waakropen, de de Hillige Schrift mit en Schipp na Skandinavien brocht hett.

Ingang na de Handwarkskamer mit de Urin-Afwehr links un rechts. Bild: Jürgen Howaldt/wikimedia commons

Handwarkskamer

Se woor 1618-21 as Amts-, Kost- un Hochtietshuus vun de Wandsnieders boot. Se weren mang de rieksten Börgers vun Bremen, hefft orntlich fiert un sopen un faken buten in de Ecken blangen dat Hööftportal pinkelt. Den Zar Peter den Groten, de dor sogor mal slapen hett, hett dat düchtig stunken. Dorüm hefft se links un rechts in de Ecken vun dat Portal ‚Pinkelsteens' anbrocht: Viddelschirms ut Steen, dicht övern Grund. Wenn een dorup pinkeln dee, kreeg he natte Fööt oder Büxen. Dat maakst denn blots eenmal! — In'n Keller is en Restaurant.

Bald geiht dat wieder mit de groten Bowarken "an'n Markt und umzu", as wi dat hier in Bremen seggt.